7.Sınıf Fen Bilimleri Hücre Ve Bölünmeler Konu Anlatımı

AskinElibol

Öğretmen
13 Ara 2020
15,387
18
38
2. Ünite
Hücre ve Bölünmeler
1.Hücre

• Canlılar hücrelerden oluşur. Hücre, temel canlılık olaylarının gerçekleştiği canlının en küçük yapı birimidir.
• Canlılık olayları büyüme, gelişime, beslenme, solunum, boşaltım, üreme ve çevreden gelen uyarılara tepki vermedir.
• Canlılık olaylarının yönetildiği ve gerçekleştiği hücre genellikle çekirdek, sitoplazma ve hücre zarı olmak üzere üç temel kısımdan oluşur.
Hücre Zarı
• Esnektir. Vücudu çepeçevre sarar.
• Hücreye şekil ve dayanıklılık verir.
• Hücreyi dış ortamdan ayırır.
• Hücre ile dış ortam arasındaki madde geçişini kontrol eder. Seçici geçirgendir. Bu özelliği sayesinde yalnızca hücrenin ihtiyaç duyduğu maddeleri hücre içine alınır, zararlı ve fazla maddeleri ise hücre dışına atar.
Çekirdek
• Hücre çekirdeği hücrenin kalıtım ve yönetim merkezidir.
Kalıtım: Kromozom adı verilen ve tüm kalıtsal özelliklerin kayıtlı olduğu yapı çekirdekte bulunur.
Yönetim: Hücrenin canlılık olaylarını yönetir.

Kalıtsal Özellikler: Göz rengi, saç rengi, saç şekli, boy uzunluğu, göz şekli, ten rengi, kan grubu, gibi anne ve babamızdan aldığımız özelliklerdir.
Kromozom: Hücrenin canlılık olaylarıyla ilgili bilgilerini taşıyan yapıdır. Bir hücre bölündüğü zaman, kromozomlar bu bilgileri yeni hücrelere aktarır. İnsan vücut hücreleri 23 çift yani 46 adet kromozom içerir. Çoğu kromozom çiftleri bir kalıtsal özelliği belirleyen genlerin iki kopyasına sahiptir.
Gen: Kalıtsal özellikleri taşıyan kromozom bölgeleridir. Genler bir hücrenin çekirdeğinde bulunan kromozomlarda dizilmişlerdir.
• Arkeler ve bakteriler gibi çekirdeği olmayan hücreler de vardır. Fakat bu hücrelerde kalıtım ve yönetimi sağlayan kısım sitoplazmada dağınık halde bulunur.
• Hücrelerde bulunan çekirdek, iki katmanlı bir zar ile hücrenin geri kalan kısmından ayrılmıştır.
• Çekirdek, madde geçişini sağlayan açıklıklara sahip bir zarla çevrelenmiştir.
• Hücreler büyür, enerji üretir, belli bir büyüklüğe geldiğinde de bölünebilir. Hücre bölünmesi de çekirdek tarafından kontrol edilir.
• Hücreye ait bilgiler kalıtsal materyal aracılığıyla yeni yavru hücrelere aktarılır.
• DNA, hücrenin yönetici molekülüdür. Hücrede gerçekleşen canlılık olaylarının genetik kodlarını taşır. Bu kodlar genlerle işlevsel hale gelir. Bir gen, kromozomu meydana getiren uzun DNA molekülünün küçük bir bölümüdür.
Sitoplazma
• Yumurta akına benzer hücre zarı ile çekirdeğin arasını doldurur.
• Büyük oranda sudan oluşur. Yarı akışkan bir sıvıdır.
• Hücrenin enerji üretimi, sindirim, besin sentezi gibi canlılık olaylarının bir bölümü sitoplazmada gerçekleşir.
• Sitoplazmada organel adı verilen yapılar bulunur. Organel, hücre içinde canlılık olaylarının gerçekleştiği yapıdır. Kloroplast, mitokondri, koful, sentriyol, lizozom, Golgi cisimciği (Golgi aygıtı), endoplazmik retikulum ve ribozom hücrede bulunan bazı organellerdir.

1-Hücre duvarı:
• Bitki hücrelerinde bulunur.
• Hücre zarının dışında yer alır.
• Bitki hücrelerine şekil kazandırır, dayanıklılık sağlar ve onları korur.
• Hücre duvarı cansız bir yapıdır.
2-Kloroplast:
• Bitki hücrelerinde bulunur.
• Hücrenin gereksinimi olan besin içerikleri bu organelde sentezlenir.
• Kloroplast, yeşil renk maddesi olan klorofil içerir. Klorofil maddesi bitkinin fotosentez sırasında güneş enerjisini kullanarak besin(şeker) ve oksijen üretebilmesini sağlar.

3-Mitokondri:
• Hücrenin enerji ihtiyacını karşılayan organeldir.
• Bu organelde besinler parçalanarak hücrenin kullanabileceği enerji açığa çıkarılır.
• Sayıları hücre tipine göre değişir. Örneğin enerji ihtiyacının fazla olduğu kas hücrelerinde mitokondri sayısı diğer hücrelere göre daha fazladır. Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan ortak yapılardan biridir.
4-Koful:
• Hücrede depolama işinde görevli yapıdır.
• Su, besin ve atık depolayabilir.
• Hayvan hücrelerinde çok sayıdadır ve küçüktür; bitki hücrelerinde ise az sayıdadır ve büyüktür.
5-Ribozom:
• Hücreye özgü proteinlerin sentezlenmesinde görevlidir.
• Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan ortak yapılardan biridir.
• Hücredeki en küçük organeldir.
6-Golgi cisimciği:
• Salgı maddelerinin oluşturulmasında görevlidir. Vücudumuzun ter, tükürük ve süt bezlerinde bulunur.
• Oluşan salgı küçük kesecikler hâlinde paketlenir. Bu kesecikler yoluyla salgı, hücre içine ya da hücre dışına taşınır.
• Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan ortak yapılardan biridir.
7-Lizozom:
• Hücre içinde büyük yapılı maddelerin sindirilmesinde görevlidir.
• Hayvan hücrelerinde bulunur. İlkel bitki hücrelerinde de bulunur.
• Gelişmiş bitki hücrelerinde sindirimi sağlayan benzer yapılar vardır.
8-Endoplazmik retikulum:
• Hücre zarı ve çekirdek arasında bulunur.
• Hücrede madde iletimi görevi yapar.
• Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan ortak yapılardan biridir.
9-Sentriyol:
• Hayvan hücrelerinde çiftler hâlinde bulunur.
• Hücre bölünmesinde görevlidir.
Hücrenin Keşfi
• İngiliz bilim insanı Robert Hooke (Rabırt Huk) hücreyi ilk gözlemleyen, “hücre” terimini ilk kullanan ve tanımlayan kişidir.
• Ardından Hollandalı tüccar Antonie van Leeuwenhoek (Antoni von Lövenhuk) bir hücreli canlıları gözlemleyen ilk insan oldu. Geliştirdiği mikroskop, maddeleri Hooke’un kul- landığından dokuz kat daha fazla büyütebiliyordu.
• 1831 yılında İskoç bilim insanı Robert Brown (Rabırt Bravn) bitki hücresinde çekirdeği keşfetti. Onun kullandığı mercekler milimetrenin binde biri kadar küçük ayrıntıyı gösterebiliyordu.
• Alman bilim insanları Matthias Schleiden (Matiyas Şılayden) ve Theodor Schwann (Teodor Şı- van) bitki ve hayvanların çekirdekli hücrelerden oluştuğunu ortaya koydular. Kendilerinden önceki çalışmaların da katkısıyla hücreyle ilgili şu temel düşünceleri ifade ettiler:

1-Tüm canlılar bir ya da birden çok hücreden meydana gelir.
2-Hücreler, canlının yaşamsal olaylarının sürdürüldüğü temel yapı birimleridir.

• Rudolph Virchow (Rudolf Virşov) çalışmalarıyla bu temel düşünceye “Yeni hücreler var olan hücrelerden oluşur.” bilgisini ekledi.
• İlerleyen yıllarda hücre inceleme yöntemlerinin geliştirilmesi, çeşitli boyaların kullanılması ve geliştirilen elektron mikroskopları sayesinde hücreler ve hücre içi yapılar ayrıntılı olarak incelenebildi.
• Elektron mikroskobu 1930’lu yıllarda Alman fizikçi Ernst Ruska tarafından geliştirildi. Bu mikroskopta ışık yerine elektron demeti kullanılır. Elektron mikroskopları nesneleri neredeyse 1 milyon kez büyütebilir.
Hücre Organizma İlişkisi
• Hücreler, vücudun temel yapı birimleridir.
• Aynı işlevi yapmak üzere farklılaşıp özelleşen hücreler dokuları meydana getirir. Kas, kan ve sinir doku, hayvanların dokularından bazılarıdır.
• Doku grupları, özel bir işlevi yerine getirmek üzere birlikte çalışır ve organları oluşturur. Kalp, akciğer, beyin ve deri hayvanlarda bulunan organlardan bazılarıdır.
• Belli bir görevi yerine getirerek birlikte çalışan yapı ve organlar da sistemleri oluşturur.
• Örneğin yılanın dolaşım sistemi kalp, kan ve kan damarlarından oluşur. Bunlar birlikte çalışarak besin, oksijen ve diğer maddeleri yılanın hücrelerine taşır.
• Sistemler diğer sistemlerle birlikte çalışır. Örneğin sindirim sistemi, sindirilmiş besinleri dolaşım sistemine verir. Damarlarda dolaşan kan, bu maddeleri hücrelere taşır.
• Tüm hücreler, dokular, organlar ve sistemler organizmayı yani canlıyı oluşturur.